Część 4: Odbudowa (październik 1986 – kwiecień 1990 r.)

left     up4

Dr Marcin Zwolski, IPN

W końcu 1986 r. Borowska nawiązała kontakt ze Zbigniewem Bujakiem, który następnie odwiedził ją w Gołdapi z Pawłem Mikłaszem. Mikłasz miał pomóc w drukowaniu „Kresu”. Stosowane przez SB i władze wojewódzkie od jesieni 1984 r. naciski na kurię łomżyńską doprowadziły w listopadzie 1986 r. do przeniesienia ks. Gadomskiego do niewielkiej parafii w Smolnikach koło Suwałk. Nie przeszkodziło mu to w dalszym odprawianiu mszy za Ojczyznę, w których uczestniczyli opozycjoniści z regionu. Już na pierwszą mszę, którą odprawił 9 listopada, przyjechała delegacja z Suwałk, gdzie funkcjonowała grupa opozycyjna skupiona wokół Seredyńskiego, Bajera i Stanisława Kowalczyka, kolportująca ulotki i niezależną prasę. W listopadzie SB wszczęła SOR krypt. „Kres”, w ramach której prowadziła inwigilację RKW i opozycjonistów z Suwałk[155].

W czerwcu 1987 r. Kolankiewicz i Borowska-Kolankiewicz (w tymże roku pobrali się) ujawnili się i ogłosili swoje mieszkanie w Gołdapi tymczasową siedzibą RKW – na drzwiach umieścili napis „Solidarność”, zdjęcia Wałęsy i Bujaka oraz fragmenty artykułów z prasy niezależnej. Duży napis „Solidarność” powiesili też na balkonie. Funkcjonariusze SB wzywali ich na „rozmowy ostrzegawcze”, bezskutecznie żądając zdjęcia napisów. Napisy z drzwi usunęli pracownicy PGKiM „na skutek inspiracji SB”, a Kolankiewiczów wysokimi grzywnami ukarało kolegium w Gołdapi. Struktura była coraz silniejsza – w skład RKW wszedł Antoni Maksimowicz z Olecka, a Borowska-
-Kolankiewicz została członkiem krajowej Komisji Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność”. Grupa straciła jednak ks. Lachowicza, który w czerwcu został przeniesiony z Gołdapi[156].

W czerwcu odnaleziono koło Gib masowy grób. Pomimo że ekshumacja dowiodła, iż była to mogiła żołnierzy niemieckich, mieszkańcy regionu wierzyli, że kryła ona szczątki ofiar obławy augustowskiej z lipca 1945 r. W końcu lipca w mieszkaniu Kowalczyka zebrali się opozycjoniści z grupy suwalskiej. Na spotkanie zaproszono Stojanowskiego z RKW i Mikłasza, z którym kontakt utrzymywał Seredyński. Zapadła decyzja o utworzeniu Obywatelskiego Komitetu Poszukiwań Mieszkańców Suwalszczyzny Zaginionych w Lipcu 1945 r., który swoimi nazwiskami mieli firmować Bajer, Kowalczyk i Mirosław Basiewicz. 2 sierpnia doszło do ponownego spotkania, w którym uczestniczył także Bujak. Sporządzono oświadczenie o powstaniu komitetu, które rozdano tego samego dnia po mszy za Ojczyznę w Suwałkach. Wydarzenie rejestrowali zagraniczni dziennikarze ściągnięci przez Mikłasza. On też zainicjował powstanie listu 56 intelektualistów (przedstawicieli świata nauki, kultury i opozycji), skierowanego do Rady Państwa, z wnioskiem o udzielenie pomocy komitetowi. Pomimo że SB poleciła pracownikom Wydziału Społeczno-Administracyjnego UW w Suwałkach, aby zabronili członkom komitetu działalności, struktura funkcjonowała i rozrastała się – w skład komitetu weszli Alicja Maciejowska, Maria Chwalibóg oraz Danuta i Jan Krzywoszowie z Warszawy[157].

Zarówno RKW, jak i grupa suwalska korzystali z pomocy finansowej Regionu Mazowsze. Mikłasz dostarczył do Suwałk stare fiaty 126p, których używali członkowie komitetu podczas pracy przy ustalaniu listy ofiar obławy augustowskiej; wydrukował też kilka numerów „Kresu” – w lepszej jakości, większej liczbie, ale też z dużym opóźnieniem, przez które region na kilka miesięcy został pozbawiony własnego organu prasowego. Pieniądze na grzywny nakładane przez kolegia, jak też na pokrycie innych kosztów związanych z represjami władzy, uzyskiwała Borowska-Kolankiewicz z KIiP[158].

Kontakt ze strukturami z Warszawy prócz tych korzyści przyniósł też nawiązanie współpracy ze strukturami regionalnymi przez co najmniej jednego TW Departamentu III MSW. Dzięki jego kontaktom z obiema grupami opozycjonistów w województwie możliwe było przeprowadzenie przez suwalską SB wspólnie z Departamentem III kombinacji operacyjnej, której szczegóły nie są znane. Funkcjonariusze SB tak opisali jej wynik: „Z naszej inspiracji doszło do dezintegracji wśród figurantów i powstały dwie grupy, tzw. grupa suwalska i grupa gołdapska”. Dzięki TW Departamentu III i licznym TW prowadzonym przez suwalską SB funkcjonariusze usiłowali kontrolować obie grupy i „sterować ich działaniami”. Pomimo że w swoich raportach twierdzili, iż udaje im się to, nieznany jest rzeczywisty wpływ SB na działalność opozycjonistów, nie wydaje się jednak, aby był duży[159].

Jesienią 1987 r. kontakt z Suwalszczyzną nawiązali Zbigniew Zgorzałek i Adam Dydziński z Federacji Młodzieży Walczącej Warmii i Mazur, którzy dotarli do Borowskiej-Kolankiewicz. W Suwałkach i Giżycku zaczęły powstawać komórki FMW. Młodzież organizowała akcje ulotkowe i plakatowe; kolportowała też pismo organizacji
– „Larwę”. SB odnotowała odrodzenie się „wrogiej propagandy” w regionie[160].

Legalny ruch związkowy w województwie osiągnął szczyt rozwoju. W końcu 1985 r.
liczył 56,4 tys. członków, czyli prawie tyle, ile przed stanem wojennym „Solidarność”, a w końcu 1987 r. skupił niemal 100 tys. członków (ponad 70 proc. zatrudnionych)[161].

Na przełomie 1987 i 1988 r. Wilczyński założył w Suwałkach koło Towarzystwa „Powściągliwość i Praca”, w którego prace włączyli się działacze grupy suwalskiej. Przewodniczącym koła został Wilczyński, a jego zastępcą Ryszard Żukowski. Podczas spotkań, które odbywały się w pomieszczeniach prowadzonego przez księży salezjanów kościoła p.w. Matki Bożej Miłosierdzia, można było uzyskać dostęp do bezdebitowej literatury; zorganizowano też cykliczne pokazy kina niezależnego. W styczniu 1988 r. Zenon Dziedzic przy pomocy ks. Zawadzkiego powołał w Suwałkach Katolickie Towarzystwo Służby Osobom Uzależnionym[162], skupiające wielu byłych działaczy „Solidarności”. Były to ważne elementy ponownej integracji środowiska[163].

3 maja przy Dębie Wolności po raz pierwszy od 1981 r. odbył się wiec rocznicowy z udziałem około siedemdziesięciu osób, podczas którego historyczno-patriotyczne przemówienie wygłosił Seredyński. Działacze RKW rozkolportowali oświadczenie, w którym wyrazili solidarność z robotnikami strajkującymi w kraju. Pomimo wielu zadrażnień w zakładach pracy, formułowania postulatów i prowadzenia rozmów między robotnikami a kadrą kierowniczą w regionie nie doszło do strajków. W czerwcu grupa suwalska wydała jeden numer swojego pisma, zatytułowanego „Głos Suwalszczyzny”. Na potrzeby pisma posłużono się fikcyjną nazwą grupy – Międzyzakładowy Komitet Robotniczy „Solidarność” Suwałki. Autorem tekstów był Wilczyński, a druk kilkuset egzemplarzy załatwił w Warszawie Mikłasz, który jednak pozwolił sobie na częściową cenzurę, polegającą na niewydrukowaniu najostrzej atakującego władze artykułu. Po tym incydencie Wilczyński odmówił kontynuowania współpracy przy piśmie, co zakończyło jego istnienie[164].

Przed wyborami do rad narodowych RKW z pomocą FMW WiM przeprowadziła akcję ulotkową, nawołując do ich bojkotu. 29 sierpnia na balkonie Kolankiewiczów zawisł okazały transparent „Solidarność Region Pojezierze”, zmodyfikowany 17 września – od tego dnia brzmiał: „Siedziba tymczasowa NSZZ Solidarność Region Pojezierze”. 19 października Kolankiewiczowie wzięli udział we mszy za Ojczyznę w kościele p.w. św. Stanisława Kostki w Warszawie. Po mszy zostali pobici przez ZOMO, a Kolankiewicza aresztowano. Kolegium skazało go na 60 dni aresztu i wysoką grzywnę za rzekome zakłócanie porządku publicznego. Podczas gdy odbywał karę w Areszcie Śledczym Warszawa-Służewiec, w województwie suwalskim RKW kolportowała ulotki Dość bezprawia, opisujące kulisy pobicia i zatrzymania. Odwołał się od wyroku
i 25 listopada SR Warszawa-Żoliborz uniewinnił go. Kolankiewicz nie był jedynym opozycjonistą z regionu ukaranym w tym roku przez kolegia. W grudniu kolegia w Ełku i Suwałkach osądziły za posiadanie i kolportaż niezależnej prasy Kochanowskiego, Kowalczyka i Edwarda Wasilewskiego[165].

11 listopada grupa suwalska we współpracy z RKW zorganizowała uroczystości rocznicowe. Po mszy za Ojczyznę około 150 osób udało się pod Dąb Wolności, niosąc krzyż i transparenty: „W Solidarności do niepodległości”, „Chcemy Polski katolickiej, a nie bolszewickiej”. Tam odśpiewano Marsz I Brygady, a następnie przemówienia wygłosili Bacewicz i Seredyński. Członkowie suwalskiej grupy wciąż kolportowali niezależną prasę, w tym też „Kres” wydawany przez RKW[166].

W końcu roku w województwie doszło do wypadków bicia i zastraszania przez MO uczniów szkół średnich. Funkcjonariusze nerwowo reagowali na pojawienie się w szkołach ruchu punkowo-pacyfistycznego. W grudniu członkowie RKW wystosowali do szefa WUSW w Suwałkach pismo z protestem przeciwko takim wypadkom. Kopia pisma trafiła do Episkopatu Polski, rzecznika praw obywatelskich, prokuratora wojewódzkiego i KIiP[167].

RKW prowadził coraz aktywniejszą działalność prasową. Do regularnie wydawanego „Kresu” na przełomie 1988 i 1989 r. dołączył „Biuletyn Informacyjny «Pojezierza»”[168], a Kolankiewicz wydał też jeden numer pisma „Plagiator”, będącego przeglądem artykułów z bieżącej prasy niezależnej. Syn Borowskiej-Kolankiewicz – Piotr Borowski – wydrukował w końcu 1988 r. jeden numer „Kreski”, która miała być organem komórki gołdapskiej FMW WiM. Widać z tego, że wbrew zapewnieniom
funkcjonariuszy SB nie kontrolowała działalności opozycji, która wciąż się nasilała. Nie pomagały konfiskaty i operacyjne przejmowanie wydrukowanej prasy i ulotek (w latach 1987–1988 SB przejęła około 600 egz. „Kresu” i ponad 2 tys. ulotek RKW). Niewiele dawały represje, karanie przez kolegia ds. wykroczeń i inwigilacja zarówno członków RKW, jak i grupy suwalskiej (funkcjonariusze dokonali w tym okresie 25 przeszukań mieszkań i lokali, przeprowadzili 58 rozmów ostrzegawczych, założyli 15 podsłuchów telefonicznych i pokojowych, przeprowadzili dwie kombinacje operacyjne, wykorzystali przeciwko opozycji 66 TW). 4 stycznia 1989 r. funkcjonariusze zerwali z balkonu Kolankiewiczów wiszący tam transparent. Następnego dnia wkroczyli do mieszkania i skonfiskowali całą bazę poligraficzną RKW[169].

Od początku roku RKW organizował spotkania, na które przyjeżdżali zainteresowani reaktywacją struktur „Solidarności”; lokalu użyczyła parafia p.w. św. Aleksandra w Suwałkach. Reakcja społeczeństwa nie była entuzjastyczna, ludzie bali się ponownie angażować w „Solidarność”. Dopiero 11 stycznia powołano Międzyzakładową Komisję Organizacyjną „Solidarności” w Suwałkach – przewodniczący Józef Murawko wszedł w skład RKW. Wnioski do sądu o rejestrację komórek związkowych złożyły już wówczas dwa suwalskie zakłady: PKS i Suwalska Fabryka Mebli. 4 lutego powstały MKO w Ełku i Giżycku, z przewodniczącymi Janem Waszkiewiczem i Ryszardem Gibnerem, a 11 lutego MKO w Gołdapi; jej przewodniczącą została Borowska-Kolankiewicz. 23 lutego powołano MKO w Augustowie z przewodniczącym Zygmuntem Ropelewskim, a 8 marca w Olecku pod przewodnictwem Maksimowicza. W marcu powstała jeszcze MKO w Rucianem-Nidzie, a jej przewodniczącym został Wiesław Żarnowski. Powstające komitety podporządkowywały się RKW, a ich przewodniczący wchodzili w jej skład[170].

Reakcją SB były próby wprowadzania OZI do tworzących się struktur. Dobrze to obrazuje przykład Jerzego Gągały[171]. Skontaktował się on z Maksimowiczem jako przedstawiciel grupy chętnej do założenia komitetu „Solidarności” w Stacji Hodowli i Unasienniania Zwierząt w Olecku, której był kierownikiem. 3 lutego storpedował próbę założenia MKO, przekonując Maksimowicza, że to przedwczesny krok. Następnie razem z nim jeździł na spotkania RKW, o których szczegółowo meldował SB. Ponieważ grupa, na którą się powoływał, nie istniała, zainteresował działaniami „Solidarności” kilku pracowników zakładu, aby, jak stwierdził, „stworzyć pozory autentyczności” Komitetu Organizacyjnego. Pikanterii sytuacji dodaje fakt, że komitet przy SHiUZ był w lutym przedstawiany jako jedyna „prawdziwa” komórka związkowa w Olecku[172].

Na spotkaniu RKW 12 lutego poszerzono skład tego gremium o Jarosława Słomę z Grabowa koło Gołdapi, który miał pełnić funkcję sekretarza. Członkowie wystosowali pisma do wojewody i prokuratora wojewódzkiego z żądaniem przydzielenia lokalu i zwrotu sprzętu skonfiskowanego w mieszkaniu Kolankiewiczów. Dodatkowe pismo, z prośbą o dofinansowanie, skierowali do przewodniczącego KKW[173].

19 lutego w sali katechetycznej kościoła p.w. Najświętszego Serca Jezusowego w Augustowie odbyło się spotkanie założycielskie z uczestnictwem około stu rolników, na którym zawiązała się Tymczasowa Rada RI „Solidarność” Region Pojezierze. Przewodniczącym został Zdzisław Wasilewski, który od kilku lat organizował duszpasterstwo rolników przy parafii będącej gospodarzem spotkania. 15 marca członkowie rady stawili się w UW w Suwałkach, aby poinformować o powstaniu struktury. Trzy dni później ich delegacja wzięła udział w Krajowym Zjeździe „Solidarności” RI w Warszawie[174].

Krystalizowała się grupa młodzieży suwalskiej, która podejmowała działalność w ramach FMW WiM. Ich mentorem stał się Stojanowski. 21 marca młodzież zorganizowała happening Pomarańczowej Alternatywy z okazji dnia wagarowicza. Stuosobowa grupa uczniów, plus drugie tyle obserwatorów, zebrała się na pl. Marii Konopnic-kiej. Stąd udali się pod siedzibę RUSW. Byli wyposażeni w różne transparenty, m.in.: „Suwałki chcą metra”, „Pomóż milicji – pobij się sam”; skandowali też hasła: „Prosimy – aresztujcie nas”, „Pan milicjant naszym bratem, komisariat naszym domem”. Pod RUSW odśpiewali milicjantom Sto lat i udali się nad Hańczę, gdzie wśród okrzyków „Generale – przebaczamy ci” podpalili kukłę z namalowanymi czarnymi okularami i wrzucili ją do wody. W kwietniu młodzież przeprowadziła w Giżycku, Suwałkach i Olecku akcję ulotkową, żądając przywrócenia do pracy Stojanowskiego[175].

Duża aktywność Borowskiej-Kolankiewicz i skupienie przez nią wielu funkcji (przewodnicząca RKW, MKO Gołdap, przedstawiciel KIiP) nie była dobrze widziana w środowisku suwalskim, ale też w coraz szerszych kręgach; zarzucano jej także rzekome defraudowanie pieniędzy otrzymywanych z KIiP, Regionu Mazowsze i KKW. Nie wiadomo, jak duży udział w rozpowszechnianiu tego typu insynuacji miała SB, która niewątpliwie usiłowała wykorzystać te kwestie do dalszej dezintegracji opozycji. Najpierw powstała MKO w Suwałkach, opozycyjna wobec RKW. Kierował nią Dariusz Matysiak, który wystąpił z komitetu Murawki. Następnie, 10 kwietnia, działacze suwalscy powołali Założycielski Wojewódzki Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie w Suwałkach. Jego przewodniczącym został Andrzej Widliński, który w latach osiemdziesiątych odpowiadał z ramienia centrali w Warszawie za prace suwalskiego oddziału PZKS i współpracował blisko z ks. Zawadzkim, nieoficjalnym doradcą grupy suwalskiej. Zastępcą przewodniczącego został Wilczyński, sekretarzem zarządu Bajer, a w składzie komitetu znaleźli się też inni przedstawiciele koła „Powściągliwość i Praca” oraz grupy suwalskiej, z Żukowskim, Kowalczykiem i Zbigniewem Filipkowskim na czele[176]. Skład WKO „Solidarność” został wkrótce uzupełniony o przedstawicieli Giżycka, Ełku i mniejszych miejscowości województwa[177].

16 kwietnia w sali konferencyjnej UW w Suwałkach odbył się Wojewódzki Zjazd Delegatów zorganizowany przez RKW. Przybyli przedstawiciele z ponad pięćdziesięciu zakładów pracy. Zjazd przekształcił RKW w Tymczasowy ZR Pojezierze NSZZ „Solidarność”; przewodniczącą pozostała Borowska-Kolankiewicz[178]. Siedzibą TZR został lokal przydzielony RKW, przy ul. Kościuszki 71 w Suwałkach. O ile dotychczasowy rozdźwięk pomiędzy RKW-TZR a grupą suwalską nie był na tyle duży, żeby uniemożliwić podejmowanie wspólnych działań, o tyle tyle założenie WKO „Solidarność” bez przedstawicieli RKW i zorganizowanie WZD bez obecności grupy suwalskiej dało początek otwartemu konfliktowi[179].

Do zaostrzenia sporu doszło na tle wyboru kandydatów do parlamentu promowanych przez KO „Solidarność”. TZR był zdania, że powinni kandydować wyłącznie ludzie z regionu. WKO „Solidarność” przyjął propozycję Widlińskiego, aby wystawić do wyborów ludzi spoza województwa, ale ze znanymi nazwiskami – Bronisława Geremka i Andrzeja Wajdę. Kandydatura Geremka była mocno popierana przez Seredyńskiego, który znał go osobiście z okresu internowania; zdanie Seredyńskiego wśród suwalskiej opozycji wciąż było najważniejsze. Przedstawiciele KO „Solidarność” z Ełku i Giżycka byli skłonni zaakceptować kandydatów „z zewnątrz” pod warunkiem dokooptowania do nich ludzi ze swoich miast. W taki sposób, pomimo protestów TZR, uzgodniono, że kandydatami do sejmu z województwa będą: Geremek i Jerzy Pietkiewicz (Ełk); do senatu: Wajda i Stanisław Bernatowicz (Giżycko). Takie rozwiązanie skrytykowała młodzież z FMW współdziałająca z TZR – 3 maja w Suwałkach, podczas wiecu rocznicowego, działacze FMW rozrzucali ulotki: „Dlaczego nie wystawiono na listę kandydatów miejscowych (Z. Wasilewskiego, J. Bacewicza, A. Seredyńskiego,
P. Bajera), a artystów, którzy po wyborach będą nas mieli w dupie?”. Zarówno TZR, jak i FMW porównywali narzucenie kandydatur „z góry” do sposobu prowadzenia wyborów komunistycznych i nawoływali do bojkotu wyborów[180].

W otwartych spotkaniach przedwyborczych organizowanych przez WKO „Solidarność” we wszystkich większych miejscowościach regionu od 13 maja brały udział tysiące mieszkańców (13 maja w Augustowie spotkanie zgromadziło ich około 5 tys.); urządzano też zebrania w szkołach, kościołach i dla wybranych grup, np. kombatantów – w sumie kandydaci uczestniczyli w siedemnastu spotkaniach. Prezentowali swoje osoby, programy i odpowiadali na pytania. Wajda kładł nacisk na swoje pochodzenie (urodził się w Suwałkach) oraz troskę o kulturę i ekologię; Geremek obiecywał zająć się rehabilitacją żołnierzy AK i wyjaśnieniem tajemnicy obławy augustowskiej. WKO „Solidarność” wydał 60 tys. egzemplarzy „Gazety Wyborczej” z życiorysami kandydatów i informacjami, w jaki sposób oddać ważny głos. Kolportowano ponadto liczne ulotki[181].

10 maja powołano MKK NSZZ „Solidarność” w Suwałkach, niezależną od TZR. Przewodniczył jej Krzysztof Szulc. 17 maja powstała Regionalna Komisja Organizacyjna NSZZ „Solidarność” w Suwałkach – struktura oparta na działaczach WKO „Solidarność”, która miała przejąć wpływy TZR. Działacze grupy suwalskiej byli zdecydowani na odsunięcie Borowskiej-Kolankiewicz. Jednak okazało się to nie takie proste, gdyż
11 maja Słoma przywiózł z Gdańska upoważnienie KKW do organizacji NSZZ „Solidarność” Regionu Pojezierze wystawione na niego, Borowską-Kolankiewicz i Bacewicza[182].

Zarówno konflikt wśród opozycjonistów, jak i kampania wyborcza przebiegały w cieniu strajków. Już w lutym strajkowały suwalski „Fadom” i AZO, a od marca kolejne zakłady. Największy strajk wybuchł 12 maja w WPPM w Ełku, gdzie zaprotestowała ponad połowa z liczącej 2,2 tys. ludzi załogi. Na czele piętnastoosobowego Komitetu Strajkowego stanął przewodniczący MKO Waszkiewicz. Oprócz postulatów socjalno-
-płacowych załoga żądała odwołania dyrektora Mieczysława Dołgoszeja. Strajk na prośbę członków komitetu wsparła Borowska-Kolankiewicz, która zjawiła się w zakładzie 15 maja z innymi przedstawicielami TZR i trwała w nim do zakończenia strajku. Poparcia nie udzielili kandydaci do parlamentu, obawiając się negatywnego wpływu takiego kroku na wynik wyborów. Mimo że 15 maja spełniono większość postulatów, a Dołgoszej został zawieszony, robotnicy dalej strajkowali, byli bowiem przekonani, że dyrektor wróci na stanowisko. Wyroby WPPM stanowiły podstawę zaopatrzenia w mięso i jego przetwory województwa suwalskiego, ale też aglomeracji warszawskiej i katowickiej, dlatego od 15 do 17 maja strajk w Ełku był pierwszą informacją podawaną w ogólnopolskich mediach. 17 maja, po negocjacjach z udziałem przysłanego przez KKW Andrzeja Stelmachowskiego, porozumienie podpisało ośmiu z piętnastu członków Komitetu Strajkowego. Załodze nie udało się odwołać dyrektora[183].

W pierwszej turze wyborów, przy frekwencji 59,14 proc. uprawnionych w województwie, mandaty do parlamentu uzyskali tylko kandydaci WKO „Solidarność” otrzymując od 59,3 do 72,5 proc. głosów. W drugiej turze, przy frekwencji 23,6 proc., do Sejmu dostało się dwóch przedstawicieli PZPR i jeden ZSL – Michał Górski z Raczek, który był oficjalnie popierany przez NSZZ RI „Solidarność” Region Pojezierze[184].

Po wygranych wyborach wzmocniła się pozycja działaczy suwalskich skupionych w WKO „Solidarność” i RKO. Poprzez kontakty Seredyńskiego zaczęli się oni domagać w KKW zwołania drugiego Wojewódzkiego Zjazdu Delegatów. Twierdzili, że zjazd zorganizowany w kwietniu odbył się w niedemokratycznych warunkach – uczestniczyli
w nim rzekomo tylko przedstawiciele zakładów zaproszonych przez RKW. Pismo popierające takie stanowisko wysłał do KKW także niedawny członek RKW i TZR Maksimowicz. 20 czerwca odbyło się spotkanie członka Prezydium KKW Lecha Kaczyńskiego z przedstawicielami TZR (Bacewicz, Tylenda, Słoma), RKO (Bajer, Henryk Mackiewicz) oraz zakładów niezrzeszonych (Lech Mrozinkiewicz z MKZ Giżycko). Ustalono zwołanie WZD Regionu Pojezierze, w którym mieli uczestniczyć delegaci zatwierdzeni według klucza zaproponowanego przez KKW[185].

9 lipca w stołówce PPPiMBR w Olecku rozpoczął się zjazd, w którym uczestniczyli Kaczyński i Witold Marczuk jako przedstawiciele KKW. Po wystąpieniach Maksimowicza i Kaczyńskiego, nawołujących do pogodzenia i zjednoczenia się, padła propozycja złożenia dymisji przez tych członków TZR, których działalność „budzi wątpliwości”. W odpowiedzi Borowska-Kolankiewicz złożyła dymisję całego TZR. W tajnym głosowaniu na 140 uprawnionych osób 72 głosy oddano za przyjęciem dymisji, 62 przeciw, cztery nieważne i dwa wstrzymujące się. Po ogłoszeniu wyników Borowska-Kolankiewicz z 33 przedstawicielami zakładów (w większości z Gołdapi i Ełku) opuściła demonstracyjnie salę. Ponieważ o ataki na swoją osobę oskarżała Bajera i Mrozinkiewicza, których podejrzewała o próbę zajęcia swojego stanowiska, ci dwaj postanowili nie kandydować do władz nowego TZR. Zgłoszono dwie kandydatury na przewodniczącego – Wojciech Tucholski otrzymał 86 głosów, a Szulc 19 (przy jednym głosie nieważnym i jednym wstrzymującym się). Ustalono, że wszystkie większe ośrodki województwa będą miały po dwóch przedstawicieli w Prezydium TZR. Padły kandydatury, które zostały zaakceptowane w głosowaniu[186]. Zastępcami przewodniczącego zostali Stanisław Mierzejek (Suwałki), Lewandowski (Olecko), Ryszard Hanulak (Ełk) i Wacław Kolinko (Giżycko); sekretarzem TZR Szulc. 11 lipca nowy TZR otrzymał upoważnienie KKW do organizowania Regionu Pojezierze[187].

We wrześniu i październiku trwały strajki, m.in. w Giżycku, Olecku, Suwałkach i Piszu. 1 września rozpoczął się strajk w RKR w Gołdapi, gdzie przewodniczącą Komitetu Strajkowego została Borowska-Kolankiewicz. Była to próba odzyskania wpływów przez byłą przewodniczącą TZR, która zaczęła wydawać oświadczenia i ulotki z podpisem: „Solidarność ’80 Region Pojezierze”. Przedstawiciele Komitetu Strajkowego z akcją ulotkową dotarli nawet do sejmu, co doprowadziło do wizyty w RKR trzech posłów z PZPR oraz sześciu posłów i senatorów z OKP. Podjęli rozmowy z załogą, a nie z przewodniczącą Komitetu Strajkowego, która według nich nie mogła reprezentować zakładu, gdyż już od kilku lat w nim nie pracowała. Po niemal dwóch miesiącach strajk zakończono. Kolankiewiczowie, którzy związali się bliżej z „Solidarnością Walczącą” (utrzymywali z nią pewne kontakty od 1987 r.), próbowali jeszcze atakować TZR, wydając w grudniu własne pismo „Wakat. Dawniej Kres”, nawiązujące do tradycyjnego organu prasowego Regionu Pojezierze[188].

W drugiej połowie 1989 r. ukształtowały się struktury FMW WiM w Suwałkach, gdzie oddziałem Federacji kierował Jacek Koncewicz, a jego zastępcą był Janusz Wilczewski. W ciągu roku zorganizowali pięć manifestacji, kolportowali też dużo ulotek. 11 listopada Koncewicz ogłosił włączenie suwalskich struktur FMW WiM do Polskiej Partii Niepodległościowej[189].

13 stycznia 1990 r. odbył się w Suwałkach Wojewódzki Zjazd Delegatów, który powołał Zarząd Regionu z Tucholskim na czele. Związek w województwie liczył 18,6 tys. członków.

 

Tabela nr 2. Skład Prezydium ZR Pojezierze NSZZ „Solidarność” wybranego 13 stycznia 1990 r.

Lp. Imię i nazwisko Miejscowość Funkcja
1. Wojciech Tucholski Suwałki przewodniczący
2. Jacek Wolny Augustów wiceprzewodniczący
3. Marian Lewandowski Olecko wiceprzewodniczący
4. Jan Grabowski Giżycko wiceprzewodniczący
5. Ewa Bogdanowicz Ełk wiceprzewodniczący
6. Leszek Lewoc Suwałki sekretarz
7. Krzysztof Pampuch Giżycko skarbnik

 

Źródło: Relacja z prac ZR Pojezierze za 1990 r., 23 III 1991 r. (w zbiorach Wojciecha Tucholskiego). Pozostali członkowie ZR: Mieczysław Bednarczyk, Ewa Chodkiewicz-Deluga, Roman Chojnowski, Elżbieta Ciekanowska, Dariusz Ciszewski, Marian Cudakiewicz, Jan Jankowski, Henryk Jasiński, Adam Jaszcz, Jerzy Iżycki, Stanisław Jarmacz, Karczmarczyk, Kolinko, Józef Leszyński, Liwoch, Zdzisław Marczak, Anna Musiałek, Stanisława Nowak, Romuald Paczyński, Piotrowski, Adam Skwara, Jerzy Tarasiewicz.

W 1991 r. Tucholski zrezygnował z pełnionej funkcji na przewodniczącego wybrano Lewandowskiego. Struktury regionu stopniowo słabły, liczył już około 17 tys. członków. Jeszcze w tym samym roku rozpoczęło się odrywanie poszczególnych komisji zakładowych, które przyłączały się do bogatszego Regionu Warmińsko-Mazurskiego. Lewandowskiego zastąpił w 1995 r. Dariusz Ciszewski, a w styczniu 1999 r. p.o. przewodniczącym został Zdzisław Koncewicz. Region liczył zaledwie 6 tys. członków.

20 lutego 1999 r., w byłym budynku KW PZPR, w którym mieściło się III Liceum Ogólnokształcące, odbył się X WZD Regionu Pojezierze. W obecności wiceprzewodniczącego KK Jerzego Langera i przewodniczących regionów Białystok i Warmińsko–Mazurskiego Józefa Mozolewskiego i Józefa Dzikiego doszło do wyrejestrowania Regionu Pojezierze i podziału jego oddziałów, komisji i majątku pomiędzy dwa sąsiednie regiony[190].

up4

—–

[155]  AIPN Bi, 06/724, Plan przedsięwzięć operacyjnych w SOR krypt. „Moralista”, 30 I 1989 r., k. 11; AIPN Bi, 039/382/2, Sprawozdanie z realizacji przedsięwzięć Wydziału V WUSW w Suwałkach w 1986 r., 16 II 1987 r.,
k. 11; AIPN Bi, 06/724, Wyciąg z informacji TW „Cygana”, 10 XI 1986 r., k. 70.

[156]  AIPN Bi, 06/719/1, Meldunek, 7 VI 1987 r., k. 159; AIPN Bi, 06/716, Meldunek końcowy nr 230/89, 23 VIII 1989 r., k. 31; AIPN Bi, 039/385, Plan pracy SB RUSW w Gołdapi na 1988 r., 12 XII 1987 r., k. 13.

[157]  J.J. Milewski, Zaginieni w obławie augustowskiej – poszukiwania i pamięć [w:] Obława augustowska (lipiec 1945 r.), red. J.J. Milewski, A. Pyżewska, Białystok 2005, s. 75–78; M. Zwolski, Obława augustowska [w:] Encyklopedia białych plam, t. 20: Suplement, Radom 2006, s. 65–68; AIPN Bi, 039/382/1, Sprawozdanie z realizacji przedsięwzięć Wydziału V WUSW w Suwałkach w 1987 r., 24 XII 1987 r., k. 4; Relacja Piotra Bajera
z 2 XII 2009 r.

[158]  AIPN Bi, 039/381, Plan pracy SB WUSW w Suwałkach na 1988 r., 20 I 1988, k. 6; Relacja Moniki Borowskiej–Kolankiewicz z 24 IX 2008 r.; Relacja Piotra Bajera z 2 XII 2009 r.

[159]  AIPN Bi, 039/384, Analiza zagrożeń i ocena stanu bezpieczeństwa woj. suwalskiego za 1987 r., 22 XII 1987 r., k. 13–14.

[160]  AIPN Bi, 06/671, Plan przedsięwzięć operacyjnych w SOR krypt. „Larwa”, 6 X 1987 r., k. 10; AIPN Bi, 06/648, Meldunek końcowy SOR „Sierpień-80”, 12 IV 1988 r., k. 11; Relacja Moniki Borowskiej-Kolankiewicz z 24 IX 2008 r.

[161]  AIPN Bi, 039/382/5, Sprawozdanie z realizacji przedsięwzięć Wydziału V WUSW w Suwałkach w 1985 r., 2 I 1986 r., k. 5; AIPN Bi, 039/381, Plan pracy SB WUSW w Suwałkach na 1988 r., 20 I 1988 r., k. 10.

[162]  W późniejszym okresie zmieniono nazwę na Katolickie Towarzystwo Służby Dzieciom.

[163]  AIPN Bi, 0044/312, Protokół z kontroli pracy Wydziału V WUSW w Suwałkach, 22 IX 1988, k. 87; Relacja Grzegorza Wilczyńskiego z 2 II 2010 r.

[164] AIPN Bi, 0044/312, Protokół z kontroli pracy Wydziału III WUSW w Suwałkach, 22 IX 1988 r., k. 53v; AIPN Bi, 039/296, Plan pracy SB WUSW w Suwałkach na 1989 r., 15 XII 1988 r., k. 4; Relacja Grzegorza Wilczyńskiego
z 2 II 2010 r.

[165] „Kres”, nr 17, 18 I 1989; AIPN Bi, 039/296, Plan pracy SB WUSW w Suwałkach na 1989 r., 15 XII 1988 r.,
k. 4v; AIPN Bi, 06/719/2, Notatka służbowa, 29 VIII 1988 r., k. 29; AIPN, 01326/988, Meldunek o wyroku do naczelnika Wydziału Inspekcji Biura Śledczego MSW, 25 XI 1988 r., k. 14.

[166] AIPN Bi, 039/296, Plan pracy SB WUSW w Suwałkach na 1989 r., 15 XII 1988 r., k. 5.

[167] AIPN Bi, 032/58, Pismo RKW do szefa WUSW w Suwałkach, 28 XII 1988 r., k. 1.

[168] „Biuletyn Informacyjny «Pojezierza»” – pismo RKW Pojezierze, kontynuacja „BIP. Biuro Informacyjne Pojezierza” wydawanego w 1981 r.; ukazywało się nieregularnie od lutego do lipca 1989 r. w formacie A5, metodą powielaczową. Po wznowieniu ukazało się 9 numerów; redagował Bacewicz, drukował Kolankiewicz
(M. Zwolski, BIP. Biuro Informacyjne Pojezierza [w:] Encyklopedia Solidarności, w druku).

[169] AIPN Bi, 360/34/3, Ocena sytuacji społeczno-politycznej w woj. suwalskim w 1988 r., 16 II 1989 r., k. 9; AIPN Bi, 0044/312, Protokół z kontroli pracy Wydziału III WUSW w Suwałkach, 22 IX 1988 r., k. 57; AIPN Bi, 039/409, Protokół przeszukania, 5 I 1989 r., k. 27–29.

[170] Jak to było, „Kres”, 4 VI 1989, s. 6; AIPN Bi, 06/716, Komunikat MKO w Suwałkach, 11 I 1989 r., k. 25; AIPN Bi, 06/719/2, Pismo MKO w Gołdapi do naczelnika miasta i gminy Gołdap, 15 II 1989 r., k. 63; AIPN Bi, 06/716, Pismo MKO w Olecku do RKW NSZZ „Solidarność” Region Pojezierze, 8 III 1989 r., k. 27.

[171] Jerzy Gągała – zarejestrowany 12 VI 1986 r. jako TW „Wędkownik”, prowadzony przez por. Lecha Orłowskiego z SB RUSW Olecko; 24 III 1988 r. przejęty na kontakt mjr. Czesława Micewicza – szefa SB w Olecku. Zdjęty z ewidencji 29 I 1990 r. (AIPN Bi, Wypis z kartotek BUBi I-5537-1(2)/09).

[172] AIPN Bi, 06/716, Uzupełnienie meldunku nr 70/89, 31 III 1989 r., k. 29; ibidem, Wyciąg z informacji TW „Wędkownika”, 16 II 1989 r., k. II/55–56v.

[173] AIPN Bi, 06/719/2, Pismo naczelnika Wydziału III WUSW w Suwałkach do zastępcy szefa RUSW ds. SB w Gołdapi, 16 II 1989 r., k. 62; AIPN Bi, 06/716, Wyciąg z informacji TW „Wędkownika”, 16 II 1989, k. II/56–56v.

[174] „Solidarność” rolnicza, „Kres”, 4 VI 1989, s. 6; AIPN Bi, 01/85, Pismo naczelnika Wydziału VI WUSW w Suwałkach do naczelnika Wydziału V Departamentu VI MSW, 22 II 1989 r., k. 33.

[175] AIPN Bi, 06/731, Uzupełnienie meldunku, 22 III 1989 r., k. 40–40v; ibidem, Pismo zastępcy naczelnika Wydziału III WUSW w Suwałkach do naczelnika Wydziału I Departamentu III MSW, 22 IV 1989 r., k. 44.

[176] W składzie WKO znaleźli się ponadto: Andrzej Augustynowicz, Dziedzic, Matysiak, Tomasz Nawalski, Bolesław Paszkiewicz, Janusz Płoński, Wojciech Tucholski, Romuald Wilczyński, Żukowski.

[177] Lista obecności na zebraniu założycielskim WKO w Suwałkach, 10 IV 1989 r., kopia w zbiorach Wojciecha Tucholskiego; AIPN Bi, 06/716, Wyciąg z informacji TW „Wędkownika”, 16 II 1989 r., k. II/56–56v.

[178] Pełny skład TZR: Bacewicz (rzecznik prasowy), Gibner, Bogdan Jutkiewicz (Suwałki), Kochanowski, Kolan-
kiewicz, Maksimowicz, Murawko, Ropelewski, Słoma (sekretarz), Stojanowski, Tylenda, Waszkiewicz, Żar-nowski.

[179] Zjazd Delegatów, „Biuletyn Informacyjny «Pojezierza»”, nr 7, 27 IV 1989, s. 1.

[180] AIPN Bi, 06/731, Pismo naczelnika Wydziału III WUSW w Suwałkach do naczelnika Wydziału I Departamentu III MSW, 3 V 1989 r., k. 46; ibidem, Meldunek sygnalny, 4 V 1989 r., k. 47; Relacja Moniki Borowskiej-
-Kolankiewicz z 24 IX 2008 r.; Relacja Wojciecha Tucholskiego z 27 X 2008 r.

[181] AIPN, 1585/2312, Załącznik do informacji dziennej MSW, 11 V 1989 r., k. 52; AIPN Bi, 01/75, Charakterystyka sprawy operacyjnej krypt. „Parlament”, 16 VIII 1989 r., k. 3–20.

[182] Kopia upoważnienia, „Kres”, 4 VI 1989, s. 2; Olecki teatr nie może się powtórzyć, „Wakat. Dawniej Kres”, grudzień 1989, s. 1; E-mail Piotra Bajera do autora, 18 XII 2009 r.

[183] J. Bacewicz, Ośmiornica, „Kres”, 4 VI 1989, s. 5–6; AIPN, 1585/2312, Informacja dzienna MSW, 17 V 1989 r.,
k. 135–139; Relacja Moniki Borowskiej-Kolankiewicz z 24 IX 2008 r.; Relacja Wojciecha Tucholskiego z 27 X 2008 r.

[184] AIPN Bi, 01/75, Charakterystyka sprawy operacyjnej krypt. „Parlament”, 16 VIII 1989 r., k. 19–20; AIPN Bi, 01/85, Pismo naczelnika Wydziału VI WUSW w Suwałkach do naczelnika Wydziału V Departamentu VI MSW, 28 VI 1989 r., k. 70–70v.

[185] Komunikat KKW NSZZ „Solidarność”, 20 VI 1989 r. (kopia w zbiorach Wojciecha Tucholskiego); Relacja Piotra Bajera z 2 XII 2009 r.

[186] Suwałki reprezentowali Stanisław Mierzejek i Krzysztof Szulc, Olecko – Lewandowski i Romuald Kaczyński, Pisz – Piotr Ciotrowski i Wacław Dwiliński, Ełk – Ryszard Hanulak i Ewa Bogdanowicz, Giżycko – Andrzej Wiziń-
ski i Wacław Kolinko, Mikołajki – Waldemar Karczmarczyk. Kandydaci z Rucianego-Nidy, Sejn, Węgorzewa, Gołdapi mieli podać kandydatów później. Komisja Rewizyjna ukonstytuowała się w składzie: Janusz Buchowiec (przewodniczący), Buraczewski (zastępca), Leszek Lewoc, Waldemar Łowczyński.

[187] Protokół z zebrania przedstawicieli KZ NSZZ „Solidarność” Regionu Pojezierze w Olecku, 9 VII 1989 r. (w zbiorach Wojciecha Tucholskiego); Upoważnienie KKW nr 9, 11 VII 1989 r. (w zbiorach Wojciecha Tucholskiego).

[188] AIPN, 1585/2424, Sytuacja w kraju – raport MSW, 6 IX 1989 r., k. 83; AIPN, 1585/2696, Telefonogram WUSW w Suwałkach do MSW, 13 X 1989 r., k. 66–68; Relacja Wojciecha Tucholskiego z 27 X 2008 r.

[189] AIPN Bi, 06/731, Pismo zastępcy szefa WUSW ds. SB w Suwałkach do zastępcy szefa SB MSW, 14 XI 1989 r.,
k. 129–130; AIPN, 1585/2718, Telefonogram WUSW w Suwałkach do MSW, 12 XI 1989 r., k. 102.

[190] R. Łapiński, Region „Pojezierze” NSZZ „Solidarność” przestał istnieć, „Tygodnik Suwalski” 1999, nr 9;
T. Moćkun, Chichot historii, ibidem.

Reklamy