Michalkiewicz: obserwujemy natrętne próby stworzenia syntezy międzycywilizacyjnej

Komentarz: Feliks Koneczny twierdził, że zawartość każdej z tych pięciu „domen egzystencjalnych” w różnych cywilizacjach jest często podobna, np. w prawie każdej cywilizacji mordowanie, kradzież i kłamstwo są uważane za coś złego. Przypomnijmy, w tych domenach egzystencji zamykają się wszelkie formy aktywności ludzkiej. Koneczny nazwał je domeną prawdy, dobra, piękna, zdrowia, i dobrobytu. Dziś powiedzielibyśmy, że wypełniają one różne aspekty naszego życia: intelektualny, moralno-prawny, emocjonalno-estetyczny, biologiczny i finansowo-materialny.

Na czym, według Konecznego, polegały różnice między różnymi cywilizacjami? Nie można tego obrazu upraszczać twierdząc, że cywilizaje różniły się tylko zawartością poszczególnych domen, bo to nam nic o nich nie mówi. W każdym razie nic istotnego. Koneczny podawał przykład, że w dawnych Indiach publiczna masturbacja po obrzędach religijnych symbolizowała zbliżenie do bóstwa i była uważana za coś pięknego – co raczej nie byłoby uznane za „piękne” w cywilizacji europejskiej. Ale to nie jest najważniejsze, bo takich różnic pojedyńczych zachowań można znaleźć miliony.

Różnice między cywilizacjami Koneczny definiował jako kolejność tych pięciu domen w systemie wartości – od najważniejszej do najmniej ważnej. Swoich studentów prosił o wypisanie na kartce papieru tych pięciu domen w kolejności od dla nich najważniejszej do najmniej ważnej. W ten sposób ilustrował różne cywilizacje i wyjaśniał, że najważniejszą rolę w danej cywilizacji pełni ta najwyższa domena, bo jej podporządkowane są wszystkie inne. Tak np. w cywilizacji, dla której najważniejsze są dobra finansowo-materialne, ludzie dla pieniędzy i zysku poświęcą prawdę, zdrowie, zasady moralne, złamią prawo i upiększą taką filozofię życia jakąś sztuką. I tak dalej, idąc w dół całej listy. Są ludzie, dla których zdrowie jest najważniejsze, a po zdrowiu radość, czyli emocje (piękno), itd, itd. Wskazuje to, że dziś systemy wartości cywilizacyjnych zostały znacznie wymieszane. Ale zamydlanie tego oryginalnego schematu zupełnie zmienia sens teorii Feliksa Konecznego i nie pozwala nam dostrzec najistotniejszych, dominujących cech np. cywilizacji żydowskiej (lub innej – Koneczny na tej podstawie wyodrębnił istnienie w naszej historii 22 różnych cywilizacji, jeśli dobrze pamiętam).

Ten wpis został opublikowany w kategorii Kultura, Społeczeństwo. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.